Bu metin, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de Covid-19 salgını sebebiyle geçici süreliğine kapatılan AVM’lerin hangi önlem ve uygulamalar ile açılması gerektiğine ilişkin önerileri içermesinin yanı sıra birinci önceliğimiz olan AVM ziyaretçileri ve çalışanlarının beden ve ruh sağlığını korumak için uyulması gereken/önerilen işletmesel uygulamalar hakkında bilgi içermektedir.

Bu öneri ve uygulamalar mahiyetine uygun düştüğü ölçüde AVM malikleri ve kiracıları, taşeronları ile ziyaretçilerin uyması için hazırlanmış olup metnin nihai halinin verilmesi sırasında her bir süre bakımından gerekli kategorizasyon yapılacaktır. Kamu otoriteleri tarafından  alınan tedbirlere her koşulda uyulması esastır. Bu tedbirlere ilaveten her AVM nin kendi özel şartları çerçevesinde alacağı tedbirlere ilişkin dünya örnekleri incelenerek yapılan çalışmalar neticesinde tespit edilen hususlar aşağıda sunulmuştur.

1. Yetkili otoriterler tarafından AVM’lerin faaliyetlerine devam edebilmelerinin uygun olduğunun değerlendirilmesi durumunda, aşağıdaki önlemlerin alınması kaydıyla AVM’lerin açılması ve faaliyete devam etmesinin mümkün olduğu değerlendirilmiştir: Alışveriş merkezi, mağaza çalışanları ve tüm tedarikçilerinin AVM’de bulundukları süre boyunca kamu otoritesi tarafından uygunluğu onaylanmış türde maske takması önerilmektedir. Kapı girişlerindeki güvenlik ile danışma personellerinin de ilave olarak siperlik takması tavsiye edilmektedir.
2. Kamuya açık alanlar için getirilen kısıtlamalara uygun olarak Alışveriş Merkezi ziyaretçilerimizin maskeyle girişlerinin zorunlu tutulması önerilmektedir.
3. Alışveriş Merkezi maliki/yönetici şirketinin, kiracıların, tedarikçi, taşeron, hizmet veren şirketlerin, özetle her ne sıfatla olursa olsun AVM’de geçici veya sürekli çalışan kişilerin Alışveriş Merkezi girişlerinde ateşinin temassız dijital termometreyle kontrolünün sağlanması ve yüksek ateşi çıkanların (örn. 38 derece üzeri) geri çevrilmesi önerilmektedir. Bu sırada güvenlik görevlileri tarafından herhangi bir kayıt alınmaması, ateşi yüksek çıkan ilgilinin bizatihi kendisinin ilgili işvereni ile iletişime geçmesi önerilmektedir.
4. Giriş kapılarında sosyal mesafenin korunması amacıyla görsellerin oluşturulması ve kişisel koruyucu donanımın eksiksiz olması zorunluluğu uyarılarının asılması önerilmektedir.
5. Asansör taşıma kapasitesinin yarı yarıya düşürülerek kullanıcı sayısının azaltılması ve yine sosyal mesafe uyarı görsellerinin konulması önerilmektedir.

Ek olarak, sadece hamile, bebek arabalı  ve engelli kullanımına izin verilen bir düzenleme olması veya asansör kullanımının dokunmatik mekanizma sebebiyle bir süre kapatılması da değerlendirilmelidir. (yaş sınırlamasının kaldırılması sonrası 65 yaş üzeri kullanımı için de izin verilebilir)

6. Yürüyen merdivenlerde sosyal mesafe uyarı görsellerinin eklenmesi önerilmektedir.
7. Tuvaletlerde sosyal mesafenin sağlanabilmesi amacıyla girişlere ziyaretçiler için bilinçlendirme ile uyarı metinlerinin konulması ve tuvalet giriş sayısında bir belirleme yapılması önerilmektedir.
8. El dezenfektanların yoğun kullanım alanlarında müşterilerin kullanımına sunulması önerilmektedir.
9. İbadethanelerin kamu otoritesinin alacağı kararlar doğrultusunda kullanımına devam edilmesi tavsiye edilmektedir.
10. Sosyal mesafenin sağlanabilmesi amacıyla anonsların yapılması önerilmektedir. (Örnek anons içeriğinin AYD tarafından oluşturulması düşünülebilir)
11. Mağazaların satış alanlarında mevzuata uygun dezenfeksiyonu uygun periyotlarda yaptırmaları ve Alışveriş Merkezi yönetimlerine sunmaları önerilmektedir.
12. Mağazalar tarafından temassız pos cihazları kullanımının teşvik edilmesi tavsiye edilmektedir.
13. Alışveriş Merkezilerinde müşteri ve çalışanların ortak temas noktaları (ATM, asansör, güvenlik noktaları, yürüyen merdiven bantları, personel dinlenme alanları ve benzeri) dezenfeksiyonlarının uygun periyotlarda yaptırılması önerilmektedir.
14. Klima santrallerinde karışım hava kullanılmaması, içeriye %100 taze hava verilmesi ve içerideki havanın da dışarı atılması gerekmektedir.

Klima santrali, fancoil veya gazlı sistem cihazların hava filtrelerinin ihtiyaca göre sıklıkta temizlenmesi veya yenilenmesi önemli bir tedbir olacaktır.

Alışveriş Merkezlerinin kapalı saatlerinde (müşteri açılış öncesi ve kapanış sonrası) kontrollü olarak doğal havalandırma yapılması önerilir. Bunun için duman tahliye kapakları ,açılabilir pencereler gibi doğal havalandırma işlevi gören sistemlerden faydalanılması planlanabilir.

Mescit, Temizlik Odası ve özellikle tuvaletler gibi ıslak hacimlerin havalandırmalarının mutlaka aktif olarak çalışması önem taşımaktadır.

Bu sistemlerdeki bakım ve temizlik operasyonlarını yapan personelin, kişisel koruyucu donanımlarının tam olması ve dezenfekte edilmiş ekipmanlar ile çalışması tavsiye edilmektedir.

15. Ortak alan oturma gruplarının kullanıma kapatılması veya kaldırılması önerilmektedir.
16. Yeme ve içme alanlarında sosyal mesafenin korunması amacıyla oturma gruplarının yarı yarıya azaltılması tavsiye edilmektedir. Bir masada 2 kişi oturacak şekilde ve masalar arası mesafenin 2 mt olması bu amaca uygun bir düzenleme olarak önerilmektedir.
17. Mevzuat gereği var olan çocuk oyun alanlarının kapalı tutulması tavsiye edilmektedir.

Bakanlık genelgesi ile hizmeti durdurulan sinema, eğlence alanları, spor salonları restoran ve kafeler de mevzuat gereği (aksi belirtilene kadar) kapalı olacaktır. Bu yerler açıldığında da diğer kiracılar gibi dezenfektasyonla ilgili tüm tedbirleri almaları gerekmektedir.

18. Ziyaretçileri bir araya getirecek, sosyal mesafenin korunması zor etkinliklerin yapılmaması önerilmektedir.
19. Ücretsiz verilen bebek bakım arabası, engelli arabası, power bank ve benzeri ekipmanların her kullanımdan sonra dezenfekte edilmesi önerilmektedir.
20. Temaslı dijital yönlendirmelerin kapalı tutulması tavsiye edilmektedir
21. Danışma önlerine sosyal mesafe uyarı çizgilerinin çekilmesi önerilmektedir.
22. Müşteri servis araçlarında kamunun genelgelerine uygun olarak sosyal mesafenin korunması ve dezenfeksiyonlarının yapılması önerilmektedir.
23. Valelerin kapalı tutulması önerilmektedir.
24. Alışveriş Merkezi yönetimlerin Covid-19 (salgın) acil durum eylem planlarının hazırlamaları ve mağazaların da hazırlayarak Alışveriş Merkezi yönetimlerine sunmaları şart konulması önerilmektedir.
25. Tedarikçi ve kargo/kurye girişlerinin belli saatler ile sınırlandırılması kontrollü girişleri kolaylaştıracağından bu yönde uygulamaların hayata geçirilmesi önerilmektedir.
26. AVM çalışanlarının yemek ihtiyacı için, kamu otoritesinin uygun gördüğü standartları karşılayan restoranların açık bulundurulması önerilmektedir.
27. Mağazalar için belirlenen sosyal mesafe ve hijyen konularındaki standartlar ve zorunlu uygulamaların kamu otoritesi tarafından yapılacak denetimlerde AVM yönetimleri tarafından gerekli yardım ve özen gösterilecektir.
28. AVM girişlerinde temassız kontrollerin (el dedektörleri v.s.) arttırılmasının sağlanması önerilmektedir.
29. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan “Tek kullanımlık maske eldiven gibi kişisel hijyen malzeme atıklarının yönetiminde covid-19 tedbirleri” konulu genelgeye uygun olarak gri renkli veya gri etiketli atık ekipmanı bulundurulması önerilmektedir.
30. Yeme İçme alanlarında sosyal mesafeyi sağlayacak şekilde; kasalarda oluşabilecek sıranın düzenlenmesi için zeminde işaretlemeler, ziyaretçi ile kasa personeli arasında kasa önü sabit vizör (ya da kasa personeline vizör başlık) ve sıra-matik sisteminin uygulanması gibi müşteri ve çalışan sağlığını gözeten düzenlemelerin yapılması önemlidir. Ödemelerin temassız ödeme cihazları ile yapılabilmesinin sağlanması önerilmektedir.
31. Sağlık ve temizlik personeline değişen yeni iş tanımları ve corona virüs kapsamında yapılacaklar üzerine teorik eğitim verilmesinin sağlanması önerilmektedir.
32. Ziyaretçilerin ateşinin ölçümünün temassız dijital termometreyle yapılması, kamu otoritesinin belirleyeceği yüksek ateş değerlerine sahip ziyaretçilerin diğer ziyaretçi ve çalışanların sağlığını korumak adına ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak geri çevrilmesi tavsiye edilmektedir.
33. Perakendecilerin prova odaları dezenfeksiyon sıklığının kamu otoritesince belirlenen şekilde sağlanması, mağaza içlerinde el dezenfektan noktaları oluşturulması, mağaza girişleriyle içeride yoğunluk oluşmaması ve sosyal mesafenin korunması amacıyla mağazaların önlemler alması önerilmektedir.
34. Kiracıların kendi alanları için alacağı tedbirlerin kamu otoritelerinin belirleyeceği ve Alışveriş Merkezlerinin alacağı tedbirlerle uyumluluğunun sağlanması önem arz etmektedir.

Bu süreç, dileyen perakendeciye salgının seyri hakkında genel bir kanaat edinene kadar, esnek çalışma saatine (12.00-20.00) uygun faaliyet göstermesine izin verilmesi yönündeki tavsiye kararı ile başlamıştır. Nitekim bu kararın alınmasından hemen sonra gerek perakendecilerin talepleri ve uygulamaları nedeniyle gerekse kamu sağlığının korunması mücadelesine destek olmak amacıyla; AVM’lerin geçici süreliğine kapatılması, AVM’lerin kapalı kaldığı süre boyunca da kiracılardan kira bedeli tahsil edilmemesi yönünde tavsiye kararları alınmıştır. Tüm bu kararlarda kamu sağlığının öncelik olduğu ve ayrıca istihdamın kesintisizliğinin de en önemli gündemlerimizden birini oluşturduğu vurgulanmıştır.

Yakın zamanda Derneğimiz kamu otoriteleri ve sektör paydaşları ile yoğun görüş alışverişlerinde bulunmuş; Sağlık Bakanlığımız ve diğer Bakanlıklarımız ile Bilim Kurulunun olumlu görüşte olması halinde ve perakendecilerin çoğunluğunun da talepte bulunması kaydıyla, AVM’lerin gerekli önlemler alınarak 11 Mayıs’tan sonra kademeli şekilde açılabileceği yönündeki görüşünü kamuoyu ile paylaşmıştır. Keza Derneğimiz, perakendeci ve AVM yatırımcılarının, salgına karşı alacağı dezenfeksiyon ve hijyen önlemlerinin, yurt dışı örneklerine de uygun olarak eksiksiz olması için konunun uzmanları ile bir çalışma yapmış ve bunu ilgili taraflarla paylaşmıştır.

Salgınla mücadelede ülkemizin ortaya koyduğu başarıda katkısı olan başta Sayın Cumhurbaşkanımız olmak üzere sağlık ordumuza, kamu ve özel sektör çalışanlarına ve en önemlisi alınan tedbirlere hassasiyetle uyan vatandaşlarımıza müteşekkiriz. Gelinen aşama itibariyle, Sayın Cumhurbaşkanımız da 04.05.2020 tarihli kabine toplantısında alınan kararları bilgilendirdiği basın toplantısında, hayatın kontrollü şekilde normalleşmesi programı kapsamında, Sağlık Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığının talimatlarına uyulması, gerekli önlemlerin de alınması kaydıyla AVM’lerin 11 Mayıs 2020 tarihi itibariyle açılacağını açıklamıştır.

Sayın Cumhurbaşkanımızın bu açıklamasının bir gereği olarak;

1- Bilim Kurulu ve Ticaret Bakanlığımızın talimatlarına uyulması suretiyle ve gerekli ilk önlemlerin alınması kaydıyla, 11 Mayıs 2020 itibariyle, kapalı AVM’lerin kademeli şekilde açılabileceği,

1.1. Dileyen perakendecinin 11 Mayıs 2020 tarihinden itibaren ilgili AVM’deki mağazasını Sağlık Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığının belirleyeceği asgari tedbirlere ilaveten müşteri ve çalışanların sağlığını korumak adına gerekli görülen önlemleri almak suretiyle açarak faaliyetlerine başlamasına ve hatta Ramazan ayında olduğumuz da gözetilerek mağazalarını açan perakendecilerin 11 Mayıs 2020 – 1 Haziran 2020 tarihlerinde, (AVM normal açılış saati 10.00-22.00 olarak kalmakla) 11.00-19.00 saatleri arasında faaliyet göstermesine izin verilmesi,

1.2. Bunlara ek olarak açılış hazırlıkları ve salgın önlemlerini henüz tamamlayamadığı için 11 Mayıs 2020 itibariyle mağazasını açmayan perakendecilere salgınla mücadelede olumlu seyrin devamı ile 1 Haziran 2020 tarihine dek kolaylık sağlanması, geç açıldığı iddiasıyla sözleşmesel/kanuni herhangi bir yaptırım uygulanmaması,

1.3 Bu sebeple tüm perakendeci/kiracılar bakımından nihai açılış tarihinin salgınla mücadelenin olumlu seyri ile 1 Haziran 2020, çalışma saatinin de 1 Haziran 2020 itibariyle yeniden 10.00-22.00 olarak belirlenmesi,

1.4. (Halihazırda açık olan market ve eczaneler hariç) Bu karara konu AVM’lerdeki mağazasını Mayıs ayında açan/açmayan kiracılardan Mayıs ayı için herhangi bir kira bedeli tahsil edilmemesi; devam eden aylar bakımından ise her AVM’nin kendi koşullarında ve özelinde kiracılarına gerekli desteği vermesi için azami çaba harcaması

yönünde tavsiye kararı alınmıştır.

Sürecin tüm paydaşlarca elbirliği ile yürütülmesi dileğiyle, bu tavsiye kararımızı paylaşır; salgınla mücadelede canla başla görev yapan başta sağlık çalışanları olmak üzere tüm kamu ve özel sektör çalışanları ile tedbirlere uyma konusunda gerekli hassasiyeti gösteren vatandaşlarımıza müteşekkir olduğumuzu bir kez daha ifade etmek isteriz. Ülkemiz ve dünyanın salgından en kısa zamanda tamamen kurtulması en büyük dileğimizdir.

AYD Yönetim Kurulu